Nie wiesz, co robić po maturze? Na początek sprawdź, które decyzje mają rzeczywisty termin, a które mogą poczekać. Następnie wybierz kilka dostępnych dróg i dowiedz się, jak wyglądałby zwykły tydzień w każdej z nich.
Studia, praca, kurs lub czas na poznanie możliwości odpowiadają na różne potrzeby. Ten poradnik pomoże Ci ustalić, od czego zacząć, zanim wybierzesz jedną z nich. Gdy zechcesz porównać konkretne studia albo rok przerwy, sięgnij do poświęconych im poradników.
Najpierw sprawdź, co wymaga decyzji
Zapisz terminy dotyczące rozważanych przez Ciebie możliwości: rekrutacji, dokumentów, odpowiedzi na ofertę czy zakwaterowania. Sprawdź je na stronie właściwej instytucji i zanotuj, czego dokładnie dotyczą. Informacja od znajomej osoby może być wskazówką, ale nie zastąpi aktualnych zasad naboru.
Przy każdej dacie zanotuj także, co oznacza dana czynność. Założenie konta w systemie, wybór opcji czy potwierdzenie miejsca mogą mieć różne skutki. Sprawdź zasady danego naboru, zamiast zakładać, że wszystkie kroki są równie ostateczne.
Jeżeli nie musisz teraz podejmować żadnego wiążącego kroku, przeznacz trochę czasu na zebranie informacji i odpoczynek. Ustal, kiedy wrócisz do porównania — wtedy sprawdzisz, czego się dowiedziałaś lub dowiedziałeś, a jakie pytania pozostają otwarte.
Jakie możliwości można porównać
Możesz rozważyć studia, szkołę policealną, pracę, staż lub czas na poznawanie możliwości. Niektóre drogi da się łączyć, choć zależy to od harmonogramu, kosztów i Twoich zasobów. Zanim zdecydujesz, sprawdź warunki konkretnych ofert oraz to, jaką wiedzę lub doświadczenie każda z nich może Ci dać. [2]
Studia warto sprawdzać przez program, przedmioty, zasady przyjęcia i organizację nauki. Nazwa kierunku sama nie pokazuje, co będziesz robić w ciągu tygodnia.
Szkoła policealna może być jedną z dróg zdobywania kwalifikacji związanych z wybranym zawodem. Sprawdź w konkretnej placówce warunki przyjęcia, program, organizację praktyk oraz to, jakie dokumenty lub kwalifikacje można uzyskać i po spełnieniu jakich wymagań. Dopytaj również o terminy, koszty i dostępność zajęć; zasady mogą różnić się między ofertami.
Praca lub staż mogą pokazać codzienne obowiązki i sposób wdrożenia. Przeczytaj zakres zadań, zapytaj o czas, wynagrodzenie i osobę, do której można zwrócić się z pytaniami. Dostępność i warunki każdej oferty trzeba sprawdzić osobno.
Czas na poznawanie możliwości może obejmować pracę, odpoczynek, kurs, wolontariat albo kilka krótkich prób. Warto zapytać, z czego się utrzymasz, jakie masz wsparcie i kiedy wrócisz do decyzji. Plan nie musi wypełniać każdego dnia, ale powinien uwzględniać rzeczywiste warunki.
Trzy możliwości Kuby w praktyce
Przykład: Kuba nie ma jednego wymarzonego zawodu. Zauważa, że chętnie porządkuje informacje i przygotowuje materiały dla innych, ale nie wie jeszcze, czy woli uczyć się tego na studiach, czy sprawdzić podobne zadania w pracy. Zamiast uznać swoją niewiedzę za porażkę, zapisuje trzy możliwości.
Z porównania nie wynika, która droga jest najlepsza. Widać za to, czego Kuba jeszcze nie wie. Przy studiach może otworzyć opis przedmiotu; przy pracy zapytać o codzienne obowiązki; przy czasie na poszukiwania sprawdzić budżet i datę powrotu do rozmowy. Po tygodniu może mieć więcej informacji, nawet jeśli nadal nie ma ostatecznej odpowiedzi.
Co zmieniło się po pierwszym sprawdzeniu?
W przykładzie Kuba znajduje w opisie zajęć zadanie polegające na przygotowaniu materiału dla odbiorcy. To go ciekawi, ale nadal nie wie, jak często pracuje się w grupie. Zapisuje więc pytanie do uczelni: „Czy na pierwszym roku można zobaczyć przykładowy projekt i sposób jego zaliczenia?”. Sam program nie odpowiada jeszcze na to pytanie.
W opisie pracy widzi z kolei kontakt z klientami i zmienne godziny. Chce się dowiedzieć, jak wygląda wdrożenie osoby początkującej i czy grafik da się pogodzić z jego innymi zobowiązaniami. Przy czasie na poznawanie możliwości zapisuje warunek: potrzebuje ustalić z bliskimi, z czego pokryje podstawowe koszty. Nie ma jeszcze ich odpowiedzi, więc nie wpisuje tego wsparcia jako pewnego.
Kuba może zająć się najpierw sprawą z najbliższym potwierdzonym terminem, a pozostałe pytania zachować na później.
Przy każdej możliwości zastanów się, o co chcesz zapytać przed podjęciem decyzji. Poniższe podpowiedzi obejmują także szkołę policealną.
Co sprawdzić w każdej możliwości?
Każda droga ma własne pytania i warunki. Wybierz opcję, którą chcesz teraz lepiej poznać.
Studia
Sprawdź opis jednego przedmiotu, wymagania rekrutacyjne oraz miejsce i formę zajęć.
Szkoła policealna
Sprawdź program, kwalifikacje, praktyki, koszty i warunki przyjęcia w konkretnej placówce.
Praca lub staż
Przyjrzyj się rzeczywistym obowiązkom, sposobowi przygotowania do roli i warunkom konkretnej oferty.
Czas na poznawanie opcji
Wybierz małą próbę i określ, kiedy wrócisz do decyzji. Sprawdź dostępny czas, zasoby i wsparcie.
Różne drogi mogą się łączyć. Najpierw sprawdź, które są dostępne w Twojej sytuacji.
Zainteresowanie zamień w pytanie o czynność
„Lubię pomagać”, „interesuje mnie technologia” albo „chcę robić coś twórczego” to dobre początki. W każdym z nich mieści się jednak wiele różnych zadań. Pomyśl, co konkretnie przyciąga Twoją uwagę: wyjaśnianie, projektowanie, kontakt z ludźmi, analiza danych, praca rękami czy szukanie rozwiązań?
Wybierz jedną czynność i sprawdź ją z dwóch stron. Najpierw przeczytaj opis zajęć lub stanowiska. Potem porozmawiaj z osobą, która rzeczywiście wykonuje podobną pracę, i zapytaj: „Co robisz najczęściej?”, „Co zajmuje więcej czasu, niż ludzie przypuszczają?” oraz „Jakie warunki są ważne w Twoim miejscu pracy?”.
Jedna rozmowa to jedna perspektywa, nie opis wszystkich miejsc. Jeśli porównujesz studia, możesz skorzystać z poradnika Jak czytać program i sylabus?. Gdy bardziej interesuje Cię codzienność zawodowa, pomocny będzie Czy zawód do mnie pasuje?.
Porównaj również zwykły tydzień
Przy każdej drodze dopisz warunki, które mogą mieć dla Ciebie znaczenie: miejsce, dojazd, koszt, czas, potrzebne wsparcie i możliwości odpoczynku. Oddziel to, co potwierdzone, od tego, co dopiero trzeba sprawdzić. Jeżeli nie znasz odpowiedzi, wpisz pytanie oraz źródło, do którego możesz wrócić.
Sprawdź, co musi się wydarzyć, aby każda opcja była wykonalna. Przy przeprowadzce ustal koszt i możliwość mieszkania. Przy łączeniu pracy z nauką porównaj konkretne godziny, dojazdy i czas na przygotowanie do zajęć. Jeśli plan zależy od niepotwierdzonego wsparcia, oznacz je jako pytanie do rozmowy.
Jeśli czasu jest mało
Nie musisz poznać każdej drogi równie dokładnie. Najpierw sprawdź warunki, które mogą wykluczyć lub ograniczyć daną możliwość: wymagania, termin, dojazd i koszty. Następnie wybierz jedną informację o codziennych zadaniach. Jeśli odpowiedź zależy od uczelni lub pracodawcy, zapytaj bezpośrednio i zapisz, kiedy możesz spodziewać się odpowiedzi.
Możesz przygotować krótką wiadomość: „Rozważam tę możliwość. Gdzie znajdę aktualny program i do kiedy trzeba złożyć dokumenty?”. Jeśli termin mija, zanim otrzymasz odpowiedź, sprawdź w systemie instytucji, jakie działania są możliwe. Nie podejmuj wiążącej decyzji na podstawie niepotwierdzonych obietnic.
Jeżeli potrzebujesz wsparcia bliskich, sprecyzuj prośbę: „Pomóż mi porównać koszty dwóch dojazdów” albo „Chcę, żebyś przez chwilę wysłuchał lub wysłuchała moich pytań”. Pomoc w jednej sprawie nie wymaga, by druga osoba wybierała za Ciebie.
Kiedy masz kilka pomysłów albo nie masz żadnego
Jeśli masz wiele pomysłów, wybierz na początek kilka możliwości do sprawdzenia, a pozostałe zapisz na później. Porównanie ograniczonej liczby ofert pomaga zauważyć różnice w codziennych zadaniach i warunkach. Zainteresowanie, którego nie wybierzesz jako kierunku studiów, nadal może być częścią Twojego życia. Więcej o łączeniu różnych obszarów znajdziesz w poradniku Wiele zainteresowań.
Jeśli nie przychodzi Ci do głowy nic konkretnego, zacznij od obserwacji zwykłego dnia: przy jakim zadaniu chciało Ci się dopytać, co udało się zrobić albo jakich warunków potrzebujesz? Europass proponuje porządkowanie umiejętności i zainteresowań jako punkt wyjścia do dalszego planowania, nie jako wyrok dotyczący zawodu. [1]
Zaplanuj własne możliwości
Mapa możliwości po maturze
Wypełnij wybrane pola albo potraktuj je jako pytania do rozmowy. Nie musisz podawać danych osobowych.
Nie musisz wypełniać wszystkich pól. Możesz dziś zapisać tylko jedną datę do potwierdzenia i jedno pytanie do zaufanej osoby. To już zmienia „nie wiem, co robić” w konkretną sprawę, którą da się sprawdzić.
Od pytań do kolejnego kroku
Jeśli chcesz przyjrzeć się swoim możliwościom także przez pryzmat talentów, poznaj program Future i sprawdź, czy odpowiada Twojej sytuacji.
Poznaj Future i warunki udziału →Źródła i charakter poradnika
[1] Europass — Zaplanuj swoją karierę. Przegląd sposobów porządkowania doświadczeń, umiejętności i zainteresowań.
[2] Zintegrowany System Kwalifikacji — drogi po szkole. Przykłady różnych możliwych dróg i planowania kolejnych kroków.
