Jak poznać swoje predyspozycje zawodowe? Zainteresowania, umiejętności i realne zadania

„Predyspozycje zawodowe” to szerokie określenie cech, możliwości i doświadczeń, które mogą mieć znaczenie przy poznawaniu pracy. W tym poradniku używamy go jako punktu wyjścia do rozmowy, nie jako diagnozy ani jednej cechy przesądzającej o wyborze. Warto osobno sprawdzić, co Cię ciekawi, co już potrafisz, czego chcesz się nauczyć i w jakich warunkach chcesz pracować. Sam test nie zastąpi poznania zadań i warunków konkretnego miejsca.

Nie potrzebujesz wcześniejszego zatrudnienia, aby zacząć. Przyjrzyj się zadaniom z nauki, domu, wolontariatu lub własnych projektów. Następnie zestaw swoje obserwacje z opisem konkretnego stanowiska i sprawdź, czego jeszcze o nim nie wiesz.

Przy ocenie możliwości ważne są zarówno zadania, które chcesz wykonywać, jak i warunki, w jakich miałaby odbywać się praca. Rozmowa z osobą z danej branży lub opis stanowiska pomoże oddzielić wyobrażenie od informacji o konkretnym miejscu.

Test lub raport może podsunąć pytania o Twoje zainteresowania, ale nie udowodni, że cała praca będzie Ci odpowiadać. Dopiero poznanie jej zadań i warunków pozwoli sprawdzić, czego chcesz dowiedzieć się więcej.

Rozdziel cztery pytania

Co mnie ciekawi? Zwróć uwagę na temat lub czynność, do których chcesz wracać. Zainteresowanie nie musi oznaczać, że już coś umiesz.

Co potrafię dziś? Zapisz umiejętność i sytuację, w której udało Ci się jej użyć: przygotowanie notatki, rozmowa z klientem w ramach praktyki albo obsługa programu. To opis aktualnego doświadczenia, które może się zmienić.

Jak lubię działać? Pomyśl o sposobie pracy: samodzielnie czy z innymi, według jasnej instrukcji czy przy otwartym problemie, w spokojnym tempie czy przy częstych zmianach. W różnych sytuacjach odpowiedź może być inna.

Czego potrzebuję od miejsca pracy? Miejsce, dojazd, dostępność, czas, wysokość wynagrodzenia, możliwości rozwoju i bezpieczeństwo są równie realne jak zainteresowania. Nie trzeba udawać, że te warunki nie mają znaczenia.

Europass zachęca do rozpoznawania doświadczeń i umiejętności przy planowaniu kariery. Wnioski z Twoich notatek nie są diagnozą ani gwarancją, że konkretne stanowisko będzie odpowiednie. ^[1]

Poznaj czynność, zanim ocenisz nazwę zawodu

Ta sama nazwa stanowiska może oznaczać różne obowiązki. W bibliotece jedno zadanie dotyczy wyszukiwania i porządkowania materiałów, a inne — rozmów z czytelnikami i pomocy w obsłudze katalogu. W konkretnej placówce proporcje tych zadań mogą być inne.

Porównaj dwa opisy pracy lub zapytaj osoby wykonujące podobne zadania o zwykły tydzień. Dowiedz się, co zajmuje najwięcej czasu, co bywa trudne i czego uczy się osoba początkująca. Zwróć uwagę na datę ogłoszenia i poziom doświadczenia wymagany na danym stanowisku.

Jeśli nie znasz nikogo z danej branży, sięgnij po publiczny opis zawodu, ofertę pracy albo program nauki. Zapisz, które informacje pochodzą ze źródła, a które są Twoim przypuszczeniem. To pozwoli później zadać konkretniejsze pytanie.

Poniżej możesz sprawdzić czynności z różnych obszarów: pracy z czytelnikami, analizy informacji i serwisu technicznego. W serwisie także przydaje się doprecyzowanie zgłoszenia i porównanie go z instrukcją. W dalszej części zobaczysz, jak robi to Adam.

Przykład: sprawdź zadanie, nie samą nazwę zawodu

Adam interesuje się pracą w serwisie technicznym. Prosi osobę wykonującą tę pracę o opis jednego zgłoszenia: jak przyjmuje informację o problemie, skąd wie, co sprawdzić, i jak wyjaśnia klientowi wynik. Pyta też, których czynności uczy się osoba początkująca, a do których potrzebne są kwalifikacje lub nadzór.

Do własnej próby Adam korzysta z publicznie dostępnej instrukcji wybranego urządzenia. Zapisuje trzy informacje, o które zapytałby osobę zgłaszającą problem: co nie działa, kiedy usterka się pojawiła i jaki komunikat widać na ekranie. Następnie przygotowuje krótkie podsumowanie — bez proszenia o hasła lub prywatne dane i bez otwierania urządzenia.

Okazuje się, że samo szukanie przyczyny go ciekawi, ale przekazanie instrukcji drugiej osobie wymaga większej precyzji, niż się spodziewał. Zmienia wyjaśnienie i prosi znajomą osobę, by powiedziała, jak je rozumie. Jedna próba nie odtwarza całej pracy w serwisie, ale pomaga mu sformułować pytanie: „Ile w typowym dniu jest diagnozowania, a ile rozmów i dokumentowania zgłoszeń?”.

Jeśli odpowiedź jednej osoby różni się od opisu oferty, warto sprawdzić, czy mowa o tym samym stanowisku. Zakres obowiązków zależy od miejsca, sprzętu i poziomu doświadczenia. Adam może też zastanowić się, jakiej wiedzy potrzebuje i czy ma dostęp do bezpiecznej nauki pod opieką osoby prowadzącej.

Wybierz próbę, którą można bezpiecznie zakończyć

Bezpieczna próba może dotyczyć jednego fragmentu pracy, na przykład porównania publicznych informacji lub przygotowania przykładowej odpowiedzi. Ustal, co chcesz dzięki niej sprawdzić, ile masz czasu i czy potrzebujesz materiałów albo pomocy drugiej osoby.

Po próbie oddziel samą czynność od warunków jej wykonywania. Trudność mogła wynikać z braku wprawy, niejasnego polecenia, pośpiechu albo samego charakteru zadania. Takie rozróżnienie pomoże zdecydować, czy chcesz dowiedzieć się więcej lub czegoś się nauczyć.

O co zapytać osobę wykonującą tę pracę?

Poproś o opis jednego rzeczywistego zadania: od czego się zaczyna, z kim trzeba współpracować i po czym wiadomo, że zostało wykonane. Możesz zapytać: „Co zajmuje najwięcej czasu w zwykłym tygodniu?” oraz „Czego początkująca osoba uczy się najpierw?”.

Zapytaj również o warunki, które są dla Ciebie ważne: miejsce, typ godzin, dostępność wsparcia lub wymagane narzędzia. Jedna osoba opisuje własne stanowisko; podobna nazwa pracy w innym miejscu może oznaczać inne obowiązki. Jeśli to możliwe, porównaj tę rozmowę z drugim opisem lub aktualną ofertą.

Nie potrzebujesz dostępu do poufnych danych ani wykonywania czynności wymagających uprawnień, aby zacząć poznawać pracę. Publiczny opis i rozmowa o zadaniach pozwalają przygotować następne pytanie bez udawania pełnego doświadczenia zawodowego.

Kiedy przydaje się doradca?

Doradca zawodowy może pomóc uporządkować zainteresowania, informacje o edukacji i pracy oraz pytania o dostępne możliwości. Jeśli uczysz się w szkole lub na uczelni, zapytaj w sekretariacie albo biurze karier, czy i jak można umówić taką rozmowę. Możesz również sprawdzić instytucje wymienione w źródle Ministerstwa Edukacji. Przed spotkaniem zapytaj, czego dotyczy wsparcie, jak długo trwa i jakie są jego warunki; dostępność i zakres różnią się między placówkami. ^[2]

Raport lub test może być jedną z perspektyw, ale nie zastąpi sprawdzenia obowiązków i warunków pracy. O różnicy między rozmową o mocnych stronach a doradztwem piszemy w poradniku Mentoring a doradztwo.

Wybierz jedną czynność, która Cię zaciekawiła, i jedno pytanie o warunki jej wykonywania. Taka notatka będzie bardziej użyteczna niż próba nadania sobie jednej zawodowej etykiety.

Źródła i charakter poradnika

[1] Europass — Zaplanuj swoją karierę. Przegląd sposobów porządkowania doświadczeń, umiejętności i zainteresowań.

[2] Ministerstwo Edukacji — Doradztwo zawodowe. Odnośniki do instytucji i informacji o doradztwie.

Czytaj dalej

Jak sprawdzić, czy zawód do mnie pasuje, zanim wybiorę studia?

Przeczytaj poradnik →Artykuł 008

Jak odkryć swoje mocne strony? Zacznij od prostych obserwacji

Przeczytaj poradnik →Artykuł 007

Talenty Gallupa a wybór studiów i zawodu — jak wykorzystać wynik bez szufladkowania?

Przeczytaj poradnik →Artykuł 017